Matka Boża Bolesna
24
SANKTUARIUM MATKI BOŻEJ LICHEŃSKIEJ


 

Sanktuarium
 

Historia kolekcji

Kolekcja Muzeum im. ks. J. Jarzębowskiego to zbiór eksponatów opowiadających historię Polski i emigracji polskiej. Jej początki sięgają 1925 r. W gazecie Kolegium Bielańskiego „Ogniwa” w 1929 r. ukazał się tekst, w którym ks. Jarzębowski wspominał pierwsze zbiory:
Zaczęło się od kilku starych monet, kilku starych mapek i jednego autografu – K. Ujejskiego…

Już te skromne początki dały historykom kolegium wiele radości i powodów do dumy, a przede wszystkim chęć do kontynuowania pracy. Pod koniec lat trzydziestych XX  wieku kolekcja obejmowała już zbiór autografów królów, pamiątki po Piusie IX, listy Sienkiewicza, Wyspiańskiego, zielnik z kwiatów z nad Niemna Elizy Orzeszkowej, urny prasłowiańskie oraz zbiór fotografii, odezw, druków i autografów z 1863 r.
Ksiądz Jarzębowski osobiście sprawował pieczę nad powstającą kolekcją. Ideę, która mu przyświecała, można podsumować jego własnymi słowami:
Zbierać zacząłem od lat uczniowskich: z tą pasją ruszyłem w świat i przypadło mi w udziale zbierać po świecie polskie dzieci i polonica. Rzeczy polskie wędrują też po świecie ... jak Polacy.

Ksiądz Jarzębowski był spadkobiercą tradycji powstańczych - jego dziadek był powstańcem styczniowym. Na jego patriotyzm wpływ miało również spotkanie z o. Sadowskim spowiednikiem przywódców powstania skazanych na śmierć. Gdy w roku 1939 r. opuszczał Bielany, zabrał ze sobą część najcenniejszych eksponatów i dotarł do Litwy. W 1940 r., po upadku Francji i aneksji państw nadbałtyckich przez ZSRR, zakonnik udał się do placówki dyplomatycznej Stolicy Świętej, prosząc o wywiezienie zbiorów do Rzymu i przesłanie ich jako depozytu do Muzeum Polskiego w Chicago. Cenne pamiątki o. Jarzębowski powierzył na przechowanie zaufanym osobom. W 1941 r. rozpoczęła się jego wędrówka poprzez Litwę, Rosję, Japonię, ośrodki polonijne w Stanach Zjednoczonych i Meksyku, Włochy. W 1950 r. osiadł w Anglii, gdzie opiekował się emigrantami wojennymi. Trzy lata później z jego inicjatywy zakupiono posiadłość Fawley Court, gdzie założył gimnazjum dla polskiej młodzieży, muzeum i bibliotekę. Podczas 11-letniej tułaczki wojennej ciągle towarzyszyło mu poczucie misji ocalenia narodowego dziedzictwa. Odwiedziny egzotycznych krajów są zauważalne w zbiorach księdza. Po dwumiesięcznym pobycie w Japonii (1941 r.) w dalszą drogę wyruszył z trzema koszami pełnymi drzeworytów, tkanin i porcelany. Praca w Meksyku zaowocowała nabyciem dzieł sztuki europejskiej, rzeźb, książek i poloników oraz odnalezieniem i zakupieniem szabli trzeciomajowej.

W latach ’50 ocalałe eksponaty zaczęto zwozić do Anglii. Od 1953 r. przedmioty z Bielan, które przetrwały wojnę i zbiory z tego okresu znajdowały się w Fawley Court. Przez cały czas ks. Jarzębowski utrzymywał kontakty z prywatnymi kolekcjonerami i antykwariuszami z Anglii, Francji, Niemiec, Polski oraz Włoch. W latach ’60, dzięki apelowi marianina do Polonii o zbiórkę eksponatów, kolekcja powiększała się najszybciej. Osoby, które znały go i miały okazję z nim współpracować, wspominały jego niesamowity dar przekonywania i umiejętność pozyskiwania eksponatów.

Sam określał siebie mianem „zwariowanego” historyka. Patrząc z dzisiejszej perspektywy na jego wieloletnią pracę, rzeczywiście iście szalone wydaje się to, że z przyszkolnego muzeum, które przetrwało lata wojennej zawieruchy, dzięki zafascynowanemu historią zakonnikowi, powstało muzeum z unikatowymi eksponatami. Po śmierci ks. Jarzębowskiego (1964 r.) pieczę nad zbiorami przejął ks. Piotr Jasiński. W tym okresie kolekcja powiększyła się o pamiątki i dokumenty po generale Hallerze, a także o cenne kolekcje polskiej, europejskiej i egzotycznej broni białej majora Witolda Buchowskiego i Zygmunta Stanisława Iphorskiego-Lenkiewicza. Ksiądz Jasiński rozszerzył kolekcję o zbiór sztuki sakralnej i europejskiego malarstwa religijnego. Ważną część zbiorów stanowią świadectwa walki Polaków na frontach II wojny światowej oraz dokumenty i pamiątki ilustrujące życie na emigracji. Osobiste rzeczy polskich emigrantów mają niewielką wartość zabytkową, ale są nośnikiem ogromnego ładunku emocjonalnego. Są naocznymi świadkami czasów, w których Polacy zmuszeni byli opuścić własną ziemię ojczystą, przekazują krzywdy, jakich doznali nasi rodacy i nadzieje, którymi żyli czekając na lepsze jutro. Historię polskich dążeń niepodległościowych, od powstania kościuszkowskiego do 1990 roku,  pokazują przedmioty pamiątkowe związane z powstaniem styczniowym i Romualdem Trauguttem, osobiste przedmioty Józefa Hallera, elementy umundurowania,ofiarowane gł. przez Kombatantów II Korpusu Wojsk Polskich hełmy, łagierna kufajka, obozowe pasiaki wojskowe odznaczenia i legitymacje. Istotną część zbioru stanowią przedmioty liturgiczne i dewocjonalia z czasu II wojny światowej. Kombatanci różnych jednostek wojsk na Zachodzie przekazali do Muzeum ołtarze polowe.

W latach ’70 i ’80 XX wieku trwało porządkowanie zbiorów. Do tej pory kolekcja była prezentowana i porządkowana  jedynie przez kolejnych nauczycieli historii. Eksponaty służyły przede wszystkim celom dydaktycznym, kształtowaniu historyczno-patriotycznych postaw uczniów oraz pamięci narodowej. Od roku 1997 porządkowano i katalogowano zbiory malarstwa, rzeźby oraz tkanin. Najcenniejszymi ze zbiorów grafiki rysunku i malarstwa liczącego około 1000 obiektów są: ryciny twórców europejskich od XVI do XX wieku im.in. Giovanniego Vitalby, Stefano della Belli, Jana Piotra Norblina, Daniela Chodowieckiego, Michała Płońskiego, Władysława Skoczylasa a także rysunki Jana Matejki i Henryka Siemiradzkiego oraz akwarele Juliusza Kossaka. Rzeźb w muzeum jest stosunkowo niewiele. Dość jednorodny zbiór stanowią przywiezione z Meksyku niewielkie drewniane figurki Chrystusa, Matki Bożej i świętych  datowane od XVII do XIX wieku. Zbiór tkanin artystycznych to blisko 70 eksponatów, w tym 12  pasów kontuszowych (największy w Polsce), hafty oraz tkaniny orientalne i chińskie, bogato haftowane szaty liturgiczne i pojedyncze przykłady sztuki hafciarskiej oraz artystycznego tkactwa włoskiego, francuskiego i polskiego z XVI-XVIII wieku. Muzealna kolekcja filatelistyczna obejmuje znaczki polskie pochodzące z  lat 1860-1960. W 2000 roku księgozbiór obejmujący rękopisy (250 jednostek), starodruki (320 dzieł z okresu XVI-XVIII w.), dokumenty, XIX wieczne druki ulotne (310 unikatów) i czasopisma (36 tytułów dotyczących walki o niepodległość z lat 1815-1913) uporządkowano i skatalogowano, a najcenniejsze rękopisy zostały poddane konserwacjiCenną część  kolekcji stanowią także inkunabuły,przekład katolicki Pisma Świętego tzw. Biblia Leopolity" z 1561 ,,Biblia brzeska" przekład kalwiński  z 1563 r. oraz Biblia Jakuba Wujka z 1599 r.  średniowieczne kodeksy, zdobione pergaminowe karty wycięte z graduałów, dalekowschodni rękopis na liściach palmowych, wydania bibliofilskie. Niesamowitym przedmiotem jest kronika klasy 3A z gimnazjum w Bittisham z 1952, zawierająca między innymi wojenne wspomnienia uczniów.

Dzięki kolekcjonerskiej pasji księdza Jarzębowskiego Muzeum rozrastało się nieustannie
o nowe i cenne eksponaty. Najważniejszym jego celem była  realizacja patriotycznych i katolickich zasad wychowania. Muzeum jest dziś miejscem spotkania z codziennością emigracyjnej rzeczywistości.

Polonica - dokumenty, rękopisy, druki pisane w języku polskim lub dotyczące Polski, które znajdują się poza granicami kraju.Por. Ogniwa z roku 1929 – gazeta Kolegium Bielańskiego

Zdjęcia pochodzą z albumu "Muzeum im. ks. Józefa Jarzębowskiego w Licheniu Starym".
Album do nabycia w licheńskim Sanktuarium.

realizacja LM Internet  LM Internet